


Europejski sektor celulozowo-papierniczy wykazał się znaczną odpornością w 2024 roku, odnotowując wyraźne ożywienie, które częściowo zniwelowało spadki produkcji i konsumpcji z lat 2021-2023. Całkowita produkcja papieru i tektury wzrosła o 5.9% do 78 742 tys. ton, a konsumpcja o 7.0% do 68 196 tys. ton. Produkcja masy celulozowej również odnotowała wzrost o 3.3% do 33 658 tys. ton. Te dane wskazują na silny powrót po okresie dekoniunktury, świadcząc o zdolności branży do szybkiej adaptacji i wykorzystywania pojawiających się możliwości rynkowych.
Pomimo pozytywnego ożywienia w 2024 roku, produkcja w sektorach energochłonnych, do których należy przemysł papierniczy, jest nadal o 10-15% niższa niż w 2021 roku, w szczycie pandemii COVID-19. Ta rozbieżność między krótkoterminowym ożywieniem a długoterminowym spadkiem produkcji wskazuje na utrzymujące się wyzwania strukturalne. Ożywienie w 2024 roku, choć imponujące, stanowi raczej korektę po głębokiej recesji niż pełny powrót do długoterminowych trendów wzrostu. Sektor wciąż boryka się z fundamentalnymi problemami, takimi jak wysokie koszty energii i rygorystyczne warunki regulacyjne, które ograniczają jego zdolność do pełnego wykorzystania mocy produkcyjnych i osiągnięcia konkurencyjności na poziomie sprzed kryzysu. Trudne europejskie środowisko gospodarcze, charakteryzujące się inflacją, niestabilnością rynków energetycznych i spowolnieniem wzrostu, w połączeniu z rosnącymi kosztami produkcji i obciążeniami regulacyjnymi, nadal negatywnie wpływa na globalną konkurencyjność UE. Dla długoterminowego, trwałego wzrostu, sektor będzie wymagał nie tylko korzystnych warunków rynkowych, ale także strategicznych interwencji, w tym wsparcia regulacyjnego i inwestycji w efektywność, aby sprostać wyzwaniom kosztowym i konkurencyjnym.
W 2024 roku odnotowano dalszy spadek liczby firm w sektorze o 1.8% do 653, a liczba zakładów zmniejszyła się o 2.0% do 842 w porównaniu do 2023 roku. Równocześnie, zatrudnienie w branży spadło o 1.5% do 174 041 osób.Ten trend wskazuje na proces konsolidacji i optymalizacji w branży. Mniejsze, mniej efektywne działalności są zamykane lub przejmowane przez większych graczy, co prowadzi do zwiększonej koncentracji produkcji w bardziej wydajnych i nowoczesnych zakładach. Konsolidacja może być strategią mającą na celu zwiększenie efektywności operacyjnej, osiągnięcie korzyści skali i lepsze zarządzanie rosnącymi kosztami, zwłaszcza energii i zgodności z regulacjami. Długoterminowo może to prowadzić do silniejszej, ale mniej zróżnicowanej struktury branży.
Inwestycje w sektorze odnotowały znaczący spadek o 14.3% do 4,5 mld euro w 2024 roku w porównaniu do 2023 roku. Mimo to, wartość dodana spadła w mniejszym stopniu, bo o 4.5% do 21 mld euro. Ta dynamika może wskazywać na ostrożność inwestycyjną w obliczu utrzymującej się globalnej niepewności gospodarczej i presji kosztowej. Firmy mogą wstrzymywać się z dużymi projektami ekspansyjnymi lub zastępczymi, które wymagają znacznych nakładów kapitałowych. Alternatywnie, inwestycje mogą być reorientowane na bardziej strategiczne obszary, takie jak dekarbonizacja, efektywność energetyczna i cyfryzacja, które mogą nie zawsze przekładać się natychmiast na wzrost obrotów, ale na długoterminową redukcję kosztów operacyjnych i poprawę zrównoważonego rozwoju. Długoterminowo, utrzymujący się trend mniejszych inwestycji ogólnych może potencjalnie ograniczyć zdolność sektora do modernizacji i innowacji, co może wpłynąć na przyszłą konkurencyjność. Jednakże, jeśli inwestycje są strategicznie ukierunkowane na kluczowe obszary zrównoważonego rozwoju i efektywności, mogą wzmocnić odporność i pozycję branży w przyszłości.
W 2024 roku odnotowano wzrost produkcji we wszystkich segmentach przemysłu celulozowo-papierniczego, co jest kluczowym wskaźnikiem szerokiego ożywienia. Ta dynamika wyraźnie wskazuje na zdolność sektora do skutecznej dywersyfikacji i adaptacji do ewoluujących potrzeb rynkowych. Przemysł nie jest już w pełni zależny od tradycyjnych zastosowań papieru, ale dynamicznie rozwija się w obszarach o rosnącym popycie. Ta elastyczność i zdolność do reagowania na zmiany w popycie konsumenckim są kluczowe dla długoterminowej stabilności i wzrostu sektora, zmniejszając jego wrażliwość na spadki w poszczególnych segmentach i umacniając jego pozycję jako dostawcy niezbędnych produktów.
Segment papierów opakowaniowych i tektury nadal przewodzi wzrostowi, z produkcją zwiększoną o 6.7% do 49 552 tys. ton. Wzrost ten jest napędzany przez rosnący popyt na e-commerce i potrzebę zrównoważonych rozwiązań opakowaniowych. Produkcja papierów higienicznych wzrosła o 5.6% do 8 237 tys. ton, co odzwierciedla stały wzrost świadomości higieny i popytu konsumenckiego.
Papiery graficzne, od lat borykające się z historycznym trendem spadkowym, odnotowały tymczasowe ożywienie, z produkcją zwiększoną o 3.8% do 17 360 tys. ton. Wzrost ten był napędzany głównie przez papiery bezdrzewne powlekane (+15.4%) i niepowlekane (+7.6%), co może sugerować stabilizację w niektórych niszach rynkowych (np. książki, specjalistyczne druki) lub efekt korekty po wcześniejszych spadkach. Ożywienie w papierach graficznych może być również efektem korekty rynkowej lub wzmocnienia nisz, gdzie fizyczne media nadal odgrywają rolę.
Całkowita produkcja masy celulozowej w Europie wzrosła o 3.3% do 33 658 tys. ton. Interesujące jest, że produkcja masy celulozowej rynkowej (przeznaczonej na sprzedaż zewnętrzną) spadła o 1.0% do 14 708 tys. ton, podczas gdy wewnętrzne dostawy masy celulozowej w krajach Cepi wzrosły o 6.7%. Ta dynamika sugeruje wzrost wewnętrznego zużycia masy celulozowej jako element strategicznej autonomii. Europejskie firmy papiernicze coraz częściej wykorzystują masę celulozową produkowaną wewnętrznie (w ramach zintegrowanych zakładów) lub pozyskiwaną od innych producentów w obrębie UE, zamiast polegać na zakupach masy celulozowej na globalnym rynku otwartym. Jest to prawdopodobnie strategia mająca na celu kontrolę kosztów, minimalizację ryzyka zakłóceń w łańcuchach dostaw i zapewnienie stabilności dostaw surowców. Wzrost wewnętrznego zużycia masy celulozowej wzmacnia strategiczną autonomię sektora w Europie, czyniąc go mniej wrażliwym na wahania cen i dostępności na niestabilnych rynkach globalnych. To również wspiera model gospodarki obiegu zamkniętego poprzez optymalizację wykorzystania zasobów w regionie.
Niemcy pozostają liderem w produkcji papieru i tektury, odpowiadając za 24.4% całkowitej produkcji w 2024 roku. Na kolejnych pozycjach znalazły się Szwecja (10,2%), Włochy (10,1%), Finlandia (8,5%), Hiszpania (8,3%), Francja (8,3%), Polska (6,2%) i pozostałe kraj Cepi (18,2%). Z kolei w produkcji masy celulozowej dominują Szwecja i Finlandia, z udziałami odpowiednio 32.9% i 27.7%.
Taka dynamika wskazuje na głęboką specjalizację regionalną w europejskim przemyśle celulozowo-papierniczym. Kraje z bogatymi zasobami leśnymi i rozwiniętą infrastrukturą leśną koncentrują się na produkcji podstawowego surowca (masy celulozowej), podczas gdy kraje o silnej bazie przemysłowej, rozwiniętych rynkach konsumenckich i sieciach logistycznych skupiają się na przetwórstwie w gotowe produkty. Ta specjalizacja może prowadzić do optymalizacji kosztów i zwiększenia efektywności w całym europejskim łańcuchu dostaw. Jednocześnie, tworzy ona wzajemne zależności między regionami w ramach UE, co wymaga skoordynowanej polityki i stabilnych warunków handlowych wewnątrz Unii.
Eksport papieru i tektury z UE wzrósł o 4.6% w 2024 roku, osiągając 15 780 tys. ton. Mimo tego wzrostu, wolumen eksportu jest nadal o 19% niższy niż w 2020 roku. Sektor celulozowo-papierniczy jest unikalnym europejskim sektorem przemysłowym, który jest konsekwentnie skutecznym eksporterem, co oznacza, że rozwój globalnego handlu i napięcia handlowe wpływają na niego bardziej niż na inne branże. Rosnące napięcia handlowe i nadwyżki mocy produkcyjnych w niektórych regionach świata nasiliły globalną konkurencję. Ożywienie eksportu w 2024 roku jest pozytywne, ale fakt, że nie osiągnięto poziomów sprzed kilku lat, sugeruje, że sektor boryka się z systemowymi wyzwaniami na rynkach międzynarodowych. Nadwyżki mocy produkcyjnych w innych regionach mogą prowadzić do dumpingowych cen i utrudniać europejskim producentom konkurowanie. Napięcia handlowe mogą skutkować barierami celnymi lub pozataryfowymi. Aby w pełni odzyskać i umocnić swoją pozycję eksportową, sektor będzie musiał nie tylko koncentrować się na efektywności kosztowej, ale także na innowacjach produktowych, takich jak papiery specjalistyczne czy opakowania ekologiczne, oraz na dywersyfikacji rynków docelowych, aby zmniejszyć zależność od regionów o wysokiej konkurencji lub niestabilności politycznej.
Stany Zjednoczone odgrywają kluczową rolę w handlu UE papierem i tekturą, będąc drugim co do wielkości importerem produktów z UE oraz drugim co do wielkości źródłem importu tych produktów do UE. Ta dwustronna zależność oznacza, że sektor jest szczególnie wrażliwy na wszelkie zmiany w polityce handlowej, cłach lub warunkach ekonomicznych w USA. Stabilność relacji handlowych z USA jest kluczowa dla utrzymania zarówno rynków zbytu, jak i stabilności dostaw. Wszelkie napięcia handlowe lub zmiany w polityce protekcjonistycznej ze strony USA mogą mieć znaczące, dwukierunkowe konsekwencje dla europejskiego przemysłu, wpływając zarówno na wolumen eksportu, jak i na koszty importowanych surowców czy produktów.
W kontekście eksportu papieru i tektury, największym rynkiem zbytu dla europejskich produktów są kraje europejskie spoza Cepi (34.8%), następnie Azja (24.1%), Reszta Świata (17.3%), Ameryka Północna (13.3%) i Ameryka Łacińska (10.4%). Jeśli chodzi o import papieru i tektury do UE, najwięcej pochodzi z krajów europejskich spoza Cepi (42.6%), Ameryki Północnej (24.4%) i Azji (24.0%).
W przypadku masy celulozowej rynkowej, Azja jest zdecydowanie największym rynkiem dla europejskiego eksportu, odpowiadając za 67.8% całego eksportu. Kraje europejskie spoza Cepi stanowią 14.9% eksportu. Z kolei Ameryka Łacińska dominuje jako źródło importu masy celulozowej do UE, z udziałem 81.1%, a na drugim miejscu jest Ameryka Północna (12.8%).
Ta głęboka integracja z globalnym łańcuchem dostaw masy celulozowej oznacza, że europejski przemysł celulozowo-papierniczy jest narażony na globalne wahania cen surowców i zakłócenia w dostawach z tych kluczowych regionów. Zależność od Ameryki Łacińskiej dla importu masy celulozowej może wynikać z konkurencyjnych cen i dostępności, podczas gdy eksport do Azji może być napędzany zapotrzebowaniem na wysokiej jakości masę celulozową z Europy. Zakłócenia w tych kluczowych regionach (np. polityczne, ekonomiczne, logistyczne, środowiskowe) mogą mieć poważne konsekwencje dla europejskiego przemysłu, wpływając zarówno na koszty produkcji, jak i na możliwości eksportowe. Zwiększenie wewnętrznej produkcji masy celulozowej, może być próbą zmniejszenia tej zależności.
Europejski sektor celulozowo-papierniczy jest uznawany za lidera w dekarbonizacji. Emisje CO2 z sektora spadły o imponujące 50% w porównaniu do poziomu z 2005 roku. W 2024 roku bezpośrednie emisje CO2 wyniosły 22.05 Mt.
Produkcja papieru i tektury wzrosła w 2024 roku o 5.9%, podczas gdy bezpośrednie emisje CO2 spadły o 1.8% w porównaniu do 2023 roku.Co więcej, specyficzne emisje CO2 na tonę wyprodukowanego papieru i tektury spadły o 6.3% do 0.24 tony CO2 na tonę produktu. Jest to klasyczny i bardzo skuteczny przykład "decouplingu", czyli rozdzielenia wzrostu gospodarczego (produkcji) od negatywnego wpływu na środowisko (emisji CO2). Oznacza to, że sektor staje się coraz bardziej efektywny pod względem węglowym, produkując więcej przy niższych emisjach. To osiągnięcie jest szczególnie znaczące dla sektora energochłonnego. Ten sukces w dekarbonizacji nie tylko wzmacnia pozycję sektora jako zrównoważonego i odpowiedzialnego, co jest kluczowe w kontekście unijnych celów klimatycznych (Zielony Ład) i rosnącej presji konsumentów na ekologiczne produkty, ale także stanowi model i inspirację dla innych sektorów przemysłu ciężkiego w Europie, pokazując, że ambitne cele klimatyczne są osiągalne dzięki innowacjom i inwestycjom. Redukcja emisji jest bezpośrednim wynikiem strategicznych inwestycji w czystsze technologie, bardziej ekologiczne paliwa i bardziej energooszczędne operacje w całym łańcuchu produkcyjnym.
W 2023 roku, aż 65.5% paliw zużywanych w europejskim przemyśle celulozowo-papierniczym pochodziło z biomasy. Duża część tej biomasy to resztki procesowe, co podkreśla cyrkularny charakter branży. Ponadto, wysoki odsetek energii elektrycznej produkowanej na miejscu pochodzi z kogeneracji (CHP) – 95.4% w 2023 roku, co maksymalizuje efektywność energetyczną. Wykorzystanie biomasy, często pochodzącej z odpadów procesowych z własnej produkcji lub z pobliskich lasów, nie tylko znacząco redukuje ślad węglowy sektora poprzez zastępowanie paliw kopalnych, ale także zwiększa jego niezależność od importowanych źródeł energii. Kogeneracja dodatkowo zwiększa efektywność energetyczną poprzez jednoczesną produkcję ciepła i energii elektrycznej z tego samego źródła. Ta strategia pozycjonuje sektor jako ważnego gracza w dążeniu UE do strategicznej autonomii energetycznej i realizacji celów Zielonego Ładu. Jednakże, rosnące wykorzystanie biomasy może również wymagać uwagi w kontekście zrównoważonego pozyskiwania i wpływu na inne sektory leśnictwa, aby zapewnić, że jest to rozwiązanie w pełni zrównoważone.
W 2023 roku około 90% wody pobranej do produkcji papieru i tektury zostało zwrócone do źródła po odpowiednim oczyszczeniu. Ponadto, sektor odnotował drastyczne spadki emisji zanieczyszczeń do wody: ChZT (Chemical Oxygen Demand) spadło o 78.8%, a AOX (Adsorbable Organic Halides) o 95.1% w porównaniu do 1991 roku. Sektor nie tylko osiąga znaczące postępy w dekarbonizacji, ale także wykazuje zaawansowane zarządzanie zasobami wodnymi, z wysokim wskaźnikiem zwrotu wody i drastyczną redukcją zanieczyszczeń. Pokazuje to, że zrównoważony rozwój w tym sektorze nie jest ograniczony tylko do kwestii emisji CO2, ale obejmuje kompleksowe zarządzanie wszystkimi zasobami naturalnymi i minimalizację wpływu na środowisko. Skuteczne oczyszczanie i obieg wody są dowodem na zaawansowane procesy technologiczne i świadomość ekologiczną. Ta holistyczna strategia zrównoważonego rozwoju buduje pozytywny wizerunek branży i może przyciągać inwestorów i konsumentów, którzy coraz bardziej cenią sobie odpowiedzialne i ekologiczne praktyki produkcyjne. Jest to również kluczowe dla uzyskania "licencji na działanie" w coraz bardziej restrykcyjnym środowisku regulacyjnym.
Sektor celulozowo-papierniczy w Europie znacząco przyczynia się do strategicznej autonomii UE, pozyskując 91% swoich naturalnych włókien z terenu Unii Europejskiej w 2024 roku. Odbywa się to poprzez zrównoważoną gospodarkę leśną i zdrowy rynek papieru do recyklingu. Całkowite zużycie drewna w 2024 roku wyniosło 141 436 tys. m³, z czego imponujące 89.3% pochodziło ze źródeł krajowych. Ta wysoka zależność od źródeł krajowych minimalizuje ryzyka związane z globalnymi zakłóceniami w łańcuchach dostaw, takimi jak pandemie, konflikty geopolityczne czy blokady transportowe, oraz z wahaniami cen na rynkach międzynarodowych. Sektor jest w dużej mierze samowystarczalny pod względem kluczowych surowców włóknistych. Ta silna pozycja w zakresie bezpieczeństwa surowcowego jest kluczową przewagą konkurencyjną dla europejskiego przemysłu celulozowo-papierniczego, szczególnie w kontekście rosnącej globalnej niestabilności i dążenia UE do zwiększenia strategicznej autonomii w kluczowych sektorach.
Wykorzystanie papieru do recyklingu (PFR) wzrosło o 4.2% w 2024 roku, osiągając 46 163 tys. ton. Wskaźnik recyklingu w Europie wyniósł 75.1% w 2024 roku. Chociaż jest to spadek w porównaniu do 79.3% w 2023 roku, Cepi podkreśla, że rok 2023 był wyjątkowo wysoki ze względu na relatywnie niski poziom pozornej konsumpcji papieru i tektury. Długoterminowy trend wskazuje, że sektor jest na dobrej drodze do osiągnięcia ambitnego celu 76% wskaźnika recyklingu do 2030 roku. Spadek w 2024 roku w porównaniu do 2023 roku, który był anomalią, nie umniejsza dojrzałości i stabilności systemu recyklingu w Europie. Sektor jest w stanie utrzymać bardzo wysoki wskaźnik recyklingu nawet w obliczu zmiennych warunków rynkowych i wahań w konsumpcji, co świadczy o efektywności i odporności jego praktyk gospodarki obiegu zamkniętego.
Całkowite zużycie surowców niewłóknistych wyniosło 9 353 tys. ton w 2024 roku. Głównymi komponentami były węglany wapnia (54.4% udziału) i skrobie (18.5% udziału). Efektywne wykorzystanie surowców niewłóknistych, takich jak glinki, węglany wapnia i skrobie, jest równie ważne jak zarządzanie włóknami. Składniki te są kluczowe dla właściwości końcowego produktu, takich jak biel, gładkość, wytrzymałość czy zdolność do druku. Optymalizacja ich zużycia przyczynia się do efektywności kosztowej i zmniejszenia śladu środowiskowego. To pokazuje, jak sektor zarządza wszystkimi swoimi zasobami, nie tylko włóknami, w celu osiągnięcia zarówno efektywności operacyjnej, jak i wysokiej jakości produktów.
Europejski przemysł celulozowo-papierniczy w 2024 roku wykazał się znaczną odpornością i zdolnością do adaptacji, odnotowując wyraźne ożywienie produkcji i konsumpcji we wszystkich kluczowych segmentach. Sektor skutecznie reaguje na zmieniające się potrzeby rynkowe, szczególnie w obszarach opakowań i papierów higienicznych, jednocześnie stabilizując, przynajmniej tymczasowo, segment papierów graficznych. Wzrost wewnętrznego zużycia masy celulozowej i silna specjalizacja regionalna w łańcuchu wartości wzmacniają strategiczną autonomię i efektywność branży w Europie.
Mimo pozytywnych trendów, sektor nadal mierzy się z wyzwaniami strukturalnymi, takimi jak utrzymująca się niższa produkcja w porównaniu do 2021 roku, presja kosztowa i regulacyjna, oraz globalne napięcia handlowe, które ograniczają pełne odzyskanie pozycji eksportowej. Konsolidacja branży i ostrożność inwestycyjna wskazują na strategiczną reorientację w kierunku optymalizacji i zrównoważonego rozwoju.
Europejski przemysł celulozowo-papierniczy jest liderem w dekarbonizacji, osiągając imponujące 50% redukcji emisji CO2 w porównaniu do 2005 roku, skutecznie rozdzielając wzrost produkcji od wpływu na środowisko. Wysoki udział biomasy w zużyciu paliw i zaawansowane zarządzanie zasobami wodnymi podkreślają holistyczne podejście sektora do zrównoważonego rozwoju. Dominacja krajowych źródeł włókien i dojrzały system recyklingu papieru stanowią kluczowe przewagi konkurencyjne, minimalizując ryzyka związane z globalnymi zakłóceniami w łańcuchach dostaw.
- Udowodniliśmy, że przemysł jest bardziej odporny, gdy inwestuje długoterminowo w zrównoważony rozwój. Czekamy teraz na wniosek Komisji Europejskiej w sprawie nowej strategii dotyczącej biogospodarki, jako sygnał, że Europa chce wdrożyć zachęty, które stworzą równe szanse dla materiałów kopalnych i biopochodnych - mówi Jori Ringmana, dyrektor generalny Cepi.
Podsumowując, rok 2024 był dla europejskiego przemysłu celulozowo-papierniczego rokiem znaczącego ożywienia i potwierdzenia jego strategicznej roli w gospodarce UE. Sektor kontynuuje inwestycje w zrównoważone technologie i procesy, umacniając swoją pozycję jako innowacyjnej i odpowiedzialnej branży, zdolnej do adaptacji w obliczu globalnych wyzwań. Dalsze wsparcie regulacyjne i strategiczne inwestycje będą kluczowe dla utrzymania tej trajektorii wzrostu i innowacji, zapewniając długoterminową konkurencyjność i odporność sektora.
Konfederacja Europejskiego Przemysłu Papierniczego (Cepi) jest organizacją non-profit z siedzibą w Brukseli, założoną w 1992 roku, która reprezentuje europejski przemysł celulozowo-papierniczy wobec instytucji europejskich. Poprzez swoje stowarzyszenia członkowskie, Cepi reprezentuje również około 470 firm produkujących masę celulozową, papier i tekturę w całej Europie, od małych i średnich przedsiębiorstw po międzynarodowe koncerny (licząc firmy obecne w więcej niż jednym kraju Cepi tylko raz). Reprezentuje 90% europejskiego przemysłu celulozowego i papierniczego pod względem produkcji.
Członkami Cepi są krajowe stowarzyszenia 19 następujących krajów: Austria, Belgia, Czechy, Finlandia, Francja, Niemcy, Grecja, Węgry, Włochy, Holandia, Norwegia, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Hiszpania, Szwecja i Wielka Brytania.
Przemysł celulozowo-papierniczy zapewnia bezpośrednio 174 000 miejsc pracy w Europie. Jego obroty wynoszą 95 miliardów euro i dodają 21 miliardów euro do PKB UE. Ma silną pozycję na rynkach eksportowych, ze wskaźnikiem eksportu wynoszącym 20% produkcji papieru i tektury.
Źródło: Cepi