Papier i tektura stanowiły aż 40,4% udziału wśród odpadów opakowaniowych w UE w roku 2023

Najnowsze statystyki opublikowane przez Eurostat, dotyczące gospodarki odpadami opakowaniowymi w Unii Europejskiej za rok 2023, potwierdzają dominujący udział papieru i tektury jako surowca w sektorze opakowaniowym. Pomimo odnotowanego ogólnego spadku w ilości generowanych odpadów, frakcja celulozowa stanowi największe wyzwanie i szansę dla branży recyklingu, z ambitnym celem 85% odzysku do 2030 roku.

W 2023 roku w Unii Europejskiej wytworzono łącznie 79,7 miliona ton odpadów opakowaniowych, co przekłada się na 177,8 kg na mieszkańca. Jest to umiarkowany, ale zauważalny spadek o 8,7 kg na mieszkańca w porównaniu z rokiem poprzednim, co może sygnalizować pierwsze efekty działań prewencyjnych i spowolnienia gospodarczego.

Papier i tektura zdominowały strumień odpadów opakowaniowych

Największy udział wśród odpadów opakowaniowych wytworzonych w 2023 roku w UE stanowiły papier i tektura - 32,3 mln ton (40,4% całości). Znaczne ilości odpadów opakowaniowych stanowiły również tworzywa sztuczne – 15,8 mln ton (19,8%), szkło – 15,0 mln ton (18,8%) i drewno – 12,6 mln ton (15,8%). Pozostałą część odpadów opakowaniowych stanowiły metale – 3,9 mln ton (4,9%) i inne surowce - 0,2 mln ton (0,2%).

W 26 z 27 państw członkowskich UE to właśnie papier i tektura dominowały w strukturze odpadów opakowaniowych, w 14 krajach przekraczając nawet 40% udziału. Ta przewaga potwierdza, że opakowania oparte na włóknie celulozowym pozostają fundamentalnym elementem logistyki i handlu w Europie, a jednocześnie stanowią o sile i znaczeniu przemysłu papierniczego w obiegu zamkniętym.

Jedynym wyjątkiem była Bułgaria (dane z 2022 r.), gdzie odpady opakowaniowe z tworzyw sztucznych (28,4%) stanowiły nieco większy udział niż papier i tektura (25,5%). Rumunia (29,4%; dane z 2022 r.) i Bułgaria były jedynymi krajami UE, w których udział papieru i tektury utrzymywał się poniżej 30%.

Odpady opakowaniowe z tworzyw sztucznych i szkła również stanowiły znaczną część odpadów opakowaniowych w krajach UE. Udział odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych w całości wahał się od 16,0% w Luksemburgu do 29,8% w Irlandii, a udział szkła od 9,2% w Finlandii do 26,8% w Chorwacji.

W 2023 roku drewniane odpady opakowaniowe stanowiły drugą co do wielkości kategorię odpadów, po papierze i tekturze, w 3 krajach UE: Finlandii (27,8%), Rumunii (26,8%; dane z 2022 roku) i na Łotwie (25,5%). Udział metali we wszystkich krajach był niższy niż 10%, od 3,4% w Luksemburgu do 9,2% w Grecji.

Recykling odpadów opakowaniowych w UE

Całkowita ilość wytworzonych i poddanych recyklingowi odpadów opakowaniowych obejmuje wszystkie materiały opakowaniowe: papier i tekturę, plastik, szkło, drewno, metal i inne. W porównaniu z rokiem poprzednim ilość wytworzonych odpadów opakowaniowych zmniejszyła się o -4,7% do 177,8 kg na mieszkańca w 2023 r. Szczyt w tym okresie został osiągnięty w 2021 r. i wyniósł 190,1 kg na mieszkańca, o 6,7% więcej niż w roku poprzednim. W latach 2014–2021 ilość wytworzonych odpadów opakowaniowych w UE rosła rok do roku, z jedynie niewielkim spadkiem o -0,4% w 2018 r.

W latach 2022–2023 ilość odpadów opakowaniowych poddanych recyklingowi również spadła umiarkowanie, o -1,5% do 120,0 kg na mieszkańca. Najwyższy poziom recyklingu odpadów opakowaniowych odnotowano w latach 2021 i 2022, odpowiednio 121,7 i 121,8 kg na mieszkańca. Ilość odpadów poddanych recyklingowi na mieszkańca generalnie wykazywała tendencję wzrostową w latach 2014–2021, przerwaną jedynie spadkami w latach 2018 (-3,1%) i 2020 (-1,0%).

W 2023 roku kraje UE wygenerowały od 80,9 kg odpadów opakowaniowych na mieszkańca w Bułgarii (dane z 2022 roku) do 223,1 kg odpadów na mieszkańca w Irlandii. W 15 krajach UE wytworzono 150 kg lub więcej odpadów opakowaniowych na mieszkańca. Oprócz Irlandii, Włochy (219,5 kg na mieszkańca), Niemcy (215,2 kg) i Luksemburg (204,5 kg) wytworzyły nawet ponad 200 kg odpadów na mieszkańca. Podobnie jak w Bułgarii, na Cyprze (98,6 kg; dane z 2022 roku) i w Chorwacji (81,4 kg) wytworzono mniej niż 100 kg odpadów opakowaniowych na mieszkańca.

Chociaż Włochy, Niemcy i Luksemburg wytworzyły ponad 200 kg odpadów opakowaniowych na mieszkańca, to jednocześnie poddały recyklingowi najwięcej odpadów opakowaniowych na mieszkańca spośród krajów UE. W 2023 roku Włochy poddały recyklingowi najwięcej odpadów opakowaniowych – 162,2 kg na mieszkańca, następnie Niemcy (149,3 kg) i Luksemburg (132,4 kg) na mieszkańca. Irlandia poddała recyklingowi 131,6 kg na mieszkańca, mimo że wygenerowała najwięcej odpadów opakowaniowych na mieszkańca.

Najniższe ilości odpadów opakowaniowych poddanych recyklingowi na mieszkańca odnotowano w Chorwacji (42,3 kg), Bułgarii (47,2 kg) i Rumunii (48,5 kg) (wszystkie 3 kraje: dane z 2022 r.). W przypadku Bułgarii i Chorwacji oznaczało to również, że były to dwa kraje generujące najmniej odpadów opakowaniowych na mieszkańca wśród krajów UE.

Ambitne cele recyklingowe stawiają wyzwania branży

Unijna Dyrektywa Opakowaniowa stawia przed państwami członkowskimi coraz wyższe cele. Całkowity poziom recyklingu wszystkich odpadów opakowaniowych w UE osiągnął w 2023 roku 67,5%, co zbliża Wspólnotę do wyznaczonego na 2030 rok minimum 70%.

Jednak dla frakcji celulozowej, cel jest szczególnie ambitny i wynosi 85% recyklingu do 2030 roku. Wysoka waga tej frakcji w ogólnym bilansie (ponad 40%) oznacza, że osiągnięcie tego celu ma kluczowe znaczenie dla spełnienia ogólnego progu 70% dla wszystkich materiałów. Przemysł papierniczy i recyklingowy musi zatem intensywnie inwestować w nowoczesne technologie sortowania i przetwórstwa, aby zapewnić efektywne odzyskiwanie coraz bardziej złożonych i zanieczyszczonych strumieni odpadów papierowych (np. opakowań wielomateriałowych, z elementami folii i plastiku).

Warto odnotować, że w 2023 roku 7 krajów UE osiągnęło już ogólny cel recyklingu odpadów opakowaniowych na rok 2030: Belgia (79,7%), Holandia (75,8%), Włochy (75,6%), Czechy (74,8%), Słowenia (73,6%), Słowacja (71,9%) i Hiszpania (70,5%). Zdolność tych państw do efektywnego odzysku jest często związana ze sprawnym systemem zbiórki i wysokimi wskaźnikami recyklingu frakcji włóknistej. Kolejnych 13 krajów zbliżało się do celu 70%, osiągając wskaźniki recyklingu powyżej 60%. Szczególnie godne uwagi są Cypr (dane z 2022 roku), Niemcy, Francja, Estonia i Szwecja, które odnotowały wskaźniki recyklingu na poziomie od 68,5% do 69,5%.

Na drugim końcu skali znalazły się 4 kraje, w których całkowity wskaźnik recyklingu opakowań w 2023 r. wyniósł mniej niż 50%. Były to Rumunia (37,3%; dane z 2022 r.), Węgry (42,8%), Malta (44,4%) i Grecja (48,0%).

Podsumowując, sektor papierniczy stoi u progu dekady intensywnych zmian. Dominacja materiałów włóknistych na rynku opakowań jest niezaprzeczalna, co cementuje pozycję branży jako kluczowego gracza w gospodarce o obiegu zamkniętym. Jednocześnie cel 85% recyklingu wymusza ciągłe innowacje i inwestycje, aby utrzymać pozycję najbardziej ekologicznego i najłatwiej odzyskiwalnego materiału opakowaniowego.

Źródło: Eurostat